بررسی معنای فطر از جایگاه روایی


1400/2/23 0:0

بسم الله الرحمن الرحیم
در فرهنگ اسلامی، اولین روز ماه شوال به عنوان عید فطر و جشن بازگشت به فطرت معین شده است؛ زیرا مسلمانان روزه‌دار در طول ماه مبارک رمضان روح خود را از تمام آلودگی‌های ظاهری و باطنی پاک کرده و به فطرت واقعی خود برمی‌گردند.
آری! فطرت پاک انسان در طول سال در اثرِ غبارهای غفلت و نادانی، دچار زنگار و تاریکی شده و به انواع گناهان و معصیت ها دچار می‌شود و در نتیجه از فطرت واقعی خود فاصله می گیرد. اما با فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، انسانِ مسلمان تمام تلاش خود را در جهت خودسازی به کار می بندد و در این مدت خود را بیشتر به هدفِ نهایی خلقت که انسان کامل بوده است، نزدیک می‌کند؛ از این روی به یک زندگی نوین دست می‌یابد که می‌توان آن را "بازگشت به خویشتن" نامید.
همچنان که از مجموع سخنان معصومین علیه السلام نیز چنین برمی آید که روز عید فطر، روز مزد گرفتن و بازگشت به فطرت انسانی است. امام سجاد علیه السلام در بخشی از دعای ۴۵ صحیفه سجادیه می‌فرمایند: خداوندا در این روزِ عید فطرمان که برای مومنان روزِ خوشحالی و روز اجتماع و گردهمایی قرارداده ای، از هر گناهی که مرتکب شده ایم و هر کار بدی که کرده ایم و هر نیت ناشایسته ای که در ضمیر ما است، به سوی تو باز می گردیم و توبه می کنیم.
امیر مومنان علی علیه السلام نیز با اشاره به روز عید می فرمایند: اِنَّما هُوَ عيدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللّهُ صِيامَهُ وَ شَكَرَ قِيامَهُ، وَ كُلُّ يَوْم لايُعْصَی اللّهُ فيهِ فَهُوَ يَوْمُ عيد؛ اين عيد است برای كسی كه خداوند روزه‌اش را قبول و نمازش را سپاس نهاده، و هر روزی كه خداوند در آن نافرمانی نشود روز عيد است.
(نهج البلاغه، حکمت یا قصار ۴۲۸)

عید فطر و بازگشت به فطرت از منظر قرآن کریم
در قرآن کریم، کلمه عید یک بار آمده است که در رابطه با حضرت عیسی علیه السلام و حواریون و شاگردان مخصوص او است؛ به این ترتیب که شاگردان حضرت عیسی علیه السلام برای تکمیل ایمان خود به او گفتند: " آیا پروردگار تو می تواند غذایی برای ما بفرستد؟" حضرت عیسی از این تقاضا نگران شدند و فرمودند: " از خدا بترسید اگر ایمان دارید." ولی بعد از مدت کوتاهی حضرت عیسی دریافتند که مقصود آنها مشاهده معجزه بزرگ حضرت عیسی برای رسیدن به ایمان و یقین است؛ از این رو به خدا عرض کردند:" اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ؛ خداوندا! مائده ای از آسمان بر ما بفرست تا عیدی برای اول و آخر ما باشد و نشانه ای از تو.( سوره مائده آیه ۱۴۴) و از آنجا که روز نزول مائده روز بازگشت به یقین و ایمان به خدا بوده است، حضرت مسیح آن را عید نامیدند.
اما در مورد فطرت آیات متعددی در قرآن به مسئله فطرت و فطری بودن دین دلالت دارد؛ از جمله آیه ۳۰ سوره روم که می فرماید:" فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ؛ ای پیامبر روی خود را متوجه آیین خالص پروردگار کن! این فطرتی است که خداوند، انسانها را بر آن آفریده، دگرگونی در آفرینش خدا نیست."
این آیه با صراحت بیان می‌کند که خداوند متعال دین اسلام را بر اساس نیازهای فطری بشر تدوین نموده و تمام دستورهای آن را هماهنگ با آن قرار داده است. اگر انسان دارای فطرت نخستین و به دور از حجاب ها و زنگار ها باشد، بدون هیچ گونه تردیدی راه توحید و دستورهای صحیح الهی را می‌پسندد و برمی گزیند و از آنها پیروی می‌کند.
از آنجا که عید فطر نیز به معنای بازگشت به فطرت است، به این مسئله اشاره می کند که خودسازی در ماه مبارک رمضان، انسان را به مقامی می‌رساند که پرده های جهل و غفلت را از سر راه فطرت برداشته و انسان مسلمان در این هنگام به فطرت ناب خود که از درون ذات وجودش می جوشد، باز می گردد. هر گاه انسان در پرتو برکات ماه مبارک رمضان به این درجه رسید، به حقیقتِ مفهوم عید فطر رسیده است.
مقام معظم رهبری نیز از همین زاویه به عید فطر می‌نگرد و با اشاره به روز عید می فرماید:" هر عید فطری، برای انسانِ مسلمانِ آگاه و هوشیار می تواند یک روز عید حقیقی باشد؛ روز شروع دوباره زندگی معنوی و روحی، مثل بهار برای گیاهان و درختان.
انسانی که ممکن است در طول سال دچار انواع آلودگی ها و گناهان شود و انسانی که بر اثر هوای نفس و خصلت ها و صفات زشت، خود را تدریجاً از ساحتِ رحمتِ الهی دور کرده است، هر سال از طرف پروردگار عالم از یک فرصت استثنایی برخوردار می‌شود و آن فرصت ماه مبارک رمضان است.
در طول ماه رمضان دلها نرم می شود، روح ها تلالو و درخشندگی پیدا می‌کند، انسان‌ها آماده ی قدم نهادن در وادی رحمت خاصه الهی می‌شوند و هر کس به قدر استعداد، همت و تلاش خود از ضیافت عظیم الهی برخوردار می‌گردد. بعد از آنکه این ماه مبارک به پایان رسید، روز شروع سال جدید، روز عید فطر است؛ یعنی روزی که انسان می تواند با استفاده از دستاوردهای ماه رمضان، راه مستقیم الهی را پیش گیرد و از کج راه ها پرهیز کند.
(بیانات مقام معظم رهبری در خطبه‌های نماز عید سعید فطر، 1373/12/11)


دریافت فایل پیوست

کلمات کلیدی:

عید     فطر         فطر         عید    

تاریخ بروز رسانی:   23 ارديبهشت 1400

تعداد بازدید:   ۱


ارسال نظر
ايميل :     
نام و نام خانوادگی :  
نظر :
 
حروف تصویر بالا :   
 
 

< >